1. Қазақстан Республикасы азаматтарының:

1) Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен тізбеге сәйкес тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін алуға;

2) уәкiлеттi орган бекiткен тізбеге сәйкес амбулаториялық негізде тегін немесе субсидияланатын дәрілік заттарды және мамандандырылған емдік өнімдерді алатын жекелеген аурулары (жағдайлары) бар азаматтардың жекелеген санаттарын қоса алғанда, тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде дәрілік заттармен және медициналық мақсаттағы бұйымдармен қамтамасыз етілуге;

3) медициналық ұйымды еркін таңдау, сапалы және уақтылы медициналық көмек көрсету;

4) ұйымның өз қаражаты, ұйымның өз қаражаты, ерікті медициналық сақтандыру жүйесінің қаражаты және басқа да рұқсат етілген көздер есебінен тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінен тыс қосымша медициналық қызметтер;

5) көрсетілген болса, уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен бюджет қаражаты есебінен шетелде медициналық көмек алуға;

6) медицина қызметкерлерінің дәрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы дұрыс тағайындамауы және пайдалануы салдарынан денсаулыққа келтірілген зиянды өтеу;

7) еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе еңбекке уақытша жарамсыздық парағын бере отырып, еңбекке уақытша жарамсыздықты куәландыру;

8) мемлекеттiк органдардан, ұйымдардан және емдеушi дәрiгерден өз құзыретi шегiнде аурудың алдын алу, диагностикалау, емдеу және медициналық оңалту әдiстерi, клиникалық зерттеулер, денсаулыққа әсер ететiн факторлар, оның iшiнде қоршаған ортаның жай-күйi, еңбек, тұрмыс және демалыс жағдайлары, салауатты тамақтану және тамақ өнiмдерiнiң қауiпсiздiгi туралы анық ақпаратты, оның iшiнде санитарлық-эпидемиологиялық сараптаманың қорытындыларын тегiн алуға;

9) мемлекеттік органдардан, тәуелсіз сараптама ұйымдарынан және дәрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканың айналысы саласындағы субъектілерден өткізілетін дәрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканың қауіпсіздігі, тиімділігі мен сапасы туралы қолхат;

10) медицина және фармацевтика қызметкерлерінің әрекетіне (әрекетсіздігіне) денсаулық сақтау ұйымына, жоғары тұрған органға және/немесе сотқа шағым жасау;

11) мемлекеттік медициналық сараптаманың қорытындыларымен келіспеген жағдайда тәуелсіз сарапшыларды тарту туралы өтінішхат;

12) трансплантациялау мақсатында өлгеннен кейін олардан тіннің (тіннің бір бөлігінің) және/немесе ағзалардың (ағзалардың бір бөлігінің) алыну мүмкіндігіне қатысты ерікті ерік білдіру.

2. Әйелдің отбасын жоспарлау және өз денсаулығын сақтау мақсатында ана болу мәселесін шешуге және қалаусыз жүктіліктің алдын алудың заманауи әдістерін еркін таңдауға құқығы бар. Азаматтардың аналықты қорғау құқығы мыналармен қамтамасыз етіледі:

1) репродуктивті жастағы әйелдерді тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі, динамикалық бақылау және оңалту шеңберінде медициналық тексерулер;

2) науқас баланы күтуге арналған стационарға жатқызылған кезде әйелдердің ұрпақты болу денсаулығына және баланың денсаулығына тікелей әсер ететін негізгі ауруларды медициналық көрсеткіштер бойынша емдеу.

Жүкті әйелдер мен бала емізетін аналардың жұмыс уақыты, жүктілігі және босануы бойынша демалыс уақыты, еңбек жағдайлары Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сәйкес белгіленеді.

3. Психикалық бұзылыстары (аурулары) бар адамдарды қоспағанда, жыныстық сәйкестігі бұзылған адамдардың жынысын өзгертуге құқығы бар. Гендерлік сәйкестендіру бұзылыстары бар адамдарды медициналық куәландыру және жынысын ауыстыру рәсімдерін жүргізу қағидаларын уәкілетті орган белгілейді.

4. Бас бостандығы шектелген азаматтарға, сондай-ақ арнайы мекемелерде орналасқан бас бостандығынан айыру орындарында сот жазасын өтеп жатқан адамдарға уәкiлеттi органмен келiсiм бойынша қылмыстық-атқару жүйесi айқындайтын тәртiппен медициналық көмек көрсетiледi. Аталған тұлғалар медициналық көмек алу кезінде Қазақстан Республикасы азаматтарының жоғарыда аталған барлық құқықтарын пайдаланады.

5. Қазақстан Республикасында орналасқан шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, уәкілетті орган айқындайтын тізбеге сәйкес айналасындағыларға қауіп төндіретін жіті аурулары бойынша тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін алуға құқығы бар.

5-1. Босқындар мен пана іздеушілерге уәкiлеттi орган айқындайтын тәртiппен және көлемде дәлелденген неғұрлым жоғары нәтижелi профилактикалық, диагностикалық және емдік медициналық қызметтер көрсетіледі.

1. Пациенттер осы Кодекстiң 88-бабында көрсетiлген құқықтардан басқа мынадай құқықтарға ие:

1) диагностика, емдеу және күту кезінде құрметпен қарауға, олардың мәдени және жеке құндылықтарына құрметпен қарауға;

2) ешбір кемсітушілік факторларсыз тек медициналық критерийлер негізінде айқындалатын басым тәртіппен медициналық көмек алуға;

3) Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ұйымдарында тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде медициналық көмек көрсететін дәрігерді немесе медициналық ұйымды, оның ішінде шетелдік дәрігерді таңдауға немесе ауыстыруға;

3-1) медициналық ұйымда аудио және/немесе бейнебақылау және жазу жүргізіліп жатқаны туралы хабардар етілуге;

4) отбасынан, туыстарынан, достарынан, сондай-ақ дін өкілдерінен қолдау алуға;

5) медициналық технологияның қазіргі деңгейі мүмкіндік беретін дәрежеде азаптан құтылу;

6) өз денсаулығы туралы дербес пікір алуға және консультация өткізуге;

7) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтар.

2. Пациент өзінің құқықтары мен міндеттері, көрсетілетін қызметтер, ақылы қызметтердің құны, оларды көрсету тәртібі туралы ақпарат алуға құқылы. Пациенттердің құқықтары туралы ақпарат медициналық ұйымдардың көрінетін жарнамалық аймақтарында орналастырылуы керек.

Медициналық ұйымға түскен кезде науқасқа медициналық қызмет көрсететін тұлғалардың аты-жөні мен кәсіби мәртебесі, сондай-ақ медициналық ұйымның ішкі тәртібі туралы ақпарат берілуі тиіс.

3. Медициналық көмек пациенттің хабардар етілген ауызша немесе жазбаша ерікті келісімін алғаннан кейін көрсетілуі тиіс. Инвазиялық араласуға жазбаша ерікті келісім уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша дайындалуға тиіс. 4. Медициналық көмек алу кезінде пациенттер өз денсаулығы туралы жан-жақты ақпаратты, оның ішінде ұсынылатын және баламалы емдеу әдістерінің ықтимал қауіптері мен пайдасы туралы ақпаратты, емдеуден бас тартудың ықтимал салдары туралы ақпаратты, диагноз, болжам және емдеу жоспары туралы ақпаратты пациентке қолжетімді нысанда, сондай-ақ емдеуден шығару немесе басқа медициналық мекемеге ауыстыру себептерін түсіндіруге құқылы.

5. Пациент денсаулығы туралы ақпарат хабарлануы тиіс адамды тағайындай алады. Науқастың ақпаратты алудан бас тартуы жазбаша түрде ресімделуі және медициналық құжаттарға енгізілуі тиіс.

6. Медициналық ақпаратты беру тек пайда әкеліп қана қоймай, пациентке ауыр зиян келтіреді деп санауға бұлтартпас негіздер болған жағдайда ғана пациенттен ақпаратты жасыруға болады. Бұл жағдайда бұл ақпарат пациенттің жұбайына, жақын туыстарына немесе заңды өкілдеріне ашылады.

7. Денсаулық сақтау саласындағы білім беру ұйымдарының клиникалық пункттерінде медициналық көмек алатын пациенттер оқу процесіне қатысудан және емдеу-диагностикалық рәсімдер кезінде үшінші тұлғалардың қатысуынан бас тартуға құқылы. 8. Пациенттің құқықтарын денсаулық сақтау органдары, ұйымдар, қоғамдық бірлестіктер өз құзыреті шегінде қорғайды. Қараңыз: Қарағанды облыстық сотының 2014 жылғы 28 мамырдағы № 4 «Басқалардың құқықтарын қорғау мақсатында тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі қоғамдық бірлестіктердің сотқа жүгінуіне байланысты Азаматтық іс жүргізу кодексінің 56-бабын қолдануының кейбір мәселелері туралы» ақпараттық хаты.

9. Медициналық көмек алған кезде пациенттер тағайындалған дәрілік заттар туралы жан-жақты ақпарат алуға құқылы.

10. Некеге тұратын азаматтар медициналық және медициналық-генетикалық тексеруден өтуге құқылы.

1. Әрбір баланың құқығы бар:

1) заманауи және тиімді денсаулық сақтау қызметтеріне, емдеу мен денсаулықты оңалтуға қолжетімділік;

2) денсаулық сақтау саласындағы білім;

3) тегiн медициналық көмектiң кепiлдiк берiлген көлемi шегiнде медициналық тексерулер және бақылау, емдеу, емдеу және оңалту.

2. Балаларды стационарлық емдеу кезінде:

1) үш жасқа толмаған, сондай-ақ дәрігердің қорытындысы бойынша қосымша күтімді қажет ететін ауыр сырқаттанған үлкен жастағы балаларға анасына (әкесіне) немесе баланы тікелей күтетін басқа адамға медициналық мекемеде баламен бірге болу мүмкіндігі беріледі және оларға еңбекке уақытша жарамсыздық парағы беріледі;

2) бiр жасқа дейiнгi баласын емізетін ана күтімінің барлық кезеңінде медициналық мекемеде тегін тамақпен қамтамасыз етіледі.

3. Мектеп жасындағы балалардың стационарлық және оңалту емделу кезеңіндегі стационарда, оңалту орталығында немесе санаторийде үздіксіз білім алуға құқығы бар.

Балалардың стационарлық бөлімшелерінде және мамандандырылған балалар стационарлық медициналық мекемелерінде емделушілер ойынға, демалуға, оқу-тәрбие жұмысына қажетті жағдайлармен қамтамасыз етілген.

4. Мүгедек балалар, сондай-ақ АҚТҚ және ЖҚТБ жұқтырғандар Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы заңнамасына сәйкес білім беру және денсаулық сақтау ұйымдарында тегін медициналық-педагогикалық түзету көмегін алуға құқылы.

АИТВ жұқтырған балалардың балалар үйлерінде және басқа да жалпы медициналық және білім беру ұйымдарында тұруға құқығы бар.

5. Балаларды балалар үйлеріне және білім беру ұйымдарына, сондай-ақ жетім балалар мен ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған мекемелерге орналастыруға медициналық қарсы көрсетілімдер тізбесін уәкілетті орган бекітеді.

1. Азаматтар мыналарға міндетті:

1) денсаулығын сақтауға;

1-1) «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға жарналар төлеуге;

2) денсаулық сақтау ұйымдарында қолданылатын ережелерді сақтауға;

3) Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы заңнамасына сәйкес профилактикалық медициналық тексеруден өтуге;

4) денсаулық сақтау қызметкерлерінің, денсаулық сақтау органдарының және денсаулық сақтау ұйымдарының жеке және қоғамдық денсаулықты сақтауға қатысты нұсқауларын орындауға;

5) өзiнiң және айналадағылардың денсаулығын қорғау жөнiндегi сақтық шараларын сақтауға, денсаулық сақтау ұйымдарының өтiнiшi бойынша тексеруден және емдеуден өтуге, жұқпалы аурулар мен айналадағыларға қауiп төндiретiн аурулар кезiнде денсаулық сақтау қызметкерлерiн олардың ауруы туралы хабардар етуге. Тексеруден және емдеуден жалтарған жағдайда, айналадағыларға қауіп төндіретін аурумен ауыратын азаматтар осы Кодекске және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарына сәйкес мәжбүрлеп тексерілуге және емдеуге жатады. Айналадағыларға қауіп төндіретін аурулармен ауыратын азаматтарды мәжбүрлеп емдеуге жіберудің негіздері мен тәртібі осы Кодекспен реттеледі;

6) Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы заңнамасын сақтауға міндетті.

2. Жүкті әйелдер жүктіліктің он екі аптасына дейін дәрігерге тіркелуге міндетті.

3. Қазақстан Республикасында тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың денсаулық сақтау саласындағы Қазақстан Республикасының азаматтарымен бірдей міндеттері болады.

1) санитарлық, эпидемияға қарсы және санитарлық-профилактикалық іс-шараларды жүргізуге;

2) халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығы саласындағы нормативтiк құқықтық актiлердiң және гигиеналық нормативтердiң талаптарын, сондай-ақ мемлекеттiк санитариялық-эпидемиологиялық бақылауды және қадағалауды жүзеге асыратын лауазымды адамдардың актiлерiн және санитариялық-эпидемиологиялық қорытындыларын сақтауға;

3) оларды өндіру, тасымалдау, сақтау және халыққа өткізу кезінде орындалатын жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің және ұсынылатын өнімнің қауіпсіздігі мен сапасын қамтамасыз етуге;

4) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өндірістік бақылауды жүзеге асыруға;

5) жаппай және топтық жұқпалы және паразиттік аурулар, кәсіптік аурулар, уланулар кезінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығына қауіп төндіретін төтенше жағдайлар, өндірістің тоқтап қалуы және технологиялық процестің бұзылуы туралы мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қызмет органдарына жедел хабарлауға;

6) дәрілік заттарға және медициналық мақсаттағы бұйымдарға жағымсыз реакциялар анықталған жағдайда дереу уәкілетті органға хабарлауға;

7) басқаларға жұқпалы және паразиттік ауруларды жұқтыру қаупі бар қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін қызметкерлерді гигиеналық оқытуды қамтамасыз ету;

8) мемлекеттiк санитарлық-эпидемиологиялық қызмет органдарының лауазымды адамдарына өз құзыретiне сәйкес зертханалық зерттеулер үшiн өнiмнiң, шикiзаттың, тауарлардың, өндiрiстiк ортаның үлгiлерiн жинауға рұқсат беруге;

9) медициналық тексеруден және санитарлық-гигиеналық оқудан өткенін растайтын құжаты жоқ тұлғалардың жұмыс істеуіне жол бермеуге, денсаулық сақтау ұйымдары анықтаған жұқпалы және паразиттік аурулармен ауыратындарды және жұқпалы және паразиттік аурулардың қоздырғыштарын тасымалдаушыларды жұмыстан шеттету;

10) халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы нормативтiк құқықтық актiлердiң талаптарына және гигиена нормаларына сәйкес келмейтiн тауарлардың, өнiмдердiң, шикiзаттардың өткiзiлуiне жол бермеуге және оларды пайдалану немесе кәдеге жарату мүмкiндiгi туралы шешiм қабылдауға;

11) алып тасталды - ҚР 15.07.11 № 461-IV (алғашқы ресми жарияланғанынан кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізіледі) Заңымен (бұр. ред .қара)

12) халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығына байланысты есепке алу және есептілік құжаттамасын мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қызмет органдарына тексеруге беруге;

13) кәсіпкерлік және/немесе өзге де қызмет халықтың өміріне немесе денсаулығына қауіп төндіретін болса, оларды тоқтата тұруға;

14) мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыратын лауазымды адамдардың халықтың санитариялық-эпидемиологиялық салауаттылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерге және гигиеналық нормативтерге сәйкестігін тексеру мақсатында объектілерге кедергісіз кіруін қамтамасыз етуге;

15) эпидемиологиялық көрсеткіштерге және санитариялық-эпидемиологиялық қызмет органдары лауазымды адамдарының бұйрықтары мен қаулыларына сәйкес өз қаражаты есебінен дезинфекциялау, дезинсекциялау және дератизациялау іс-шараларын жүргізуге;

16) өздері өткізетін дәрілік заттар туралы толық және дұрыс ақпарат беруге;

17) «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру бойынша аударымдарды және/немесе жарналарды төлеуге міндетті.

1. Пациент осы Кодекстiң 90-бабында көзделген мiндеттемелермен қатар:

1) денсаулығын сақтау және жақсарту бойынша шаралар қабылдауға;

2) медицина қызметкерлерімен қарым-қатынас кезінде құрмет пен әдептілік танытуға;

3) дәрігерге ауруды диагностикалау және емдеу үшін қажетті барлық ақпаратты беруге және медициналық араласуға келісімін алғаннан кейін емдеуші дәрігердің барлық нұсқауларын бұлжытпай орындауға;

4) ішкі тәртіп ережелерін сақтауға және медициналық ұйымның мүлкіне ұқыптылықпен қарауға, медициналық көмек алу кезінде медициналық персоналмен ынтымақтасуға;

5) диагностикалау және емдеу кезінде, сондай-ақ айналадағыларға қауіп төндіретін аурулар пайда болған немесе күдіктенген кезде денсаулық сақтау саласының мамандарына олардың денсаулығының өзгерістері туралы дереу хабарлауға;

6) басқа пациенттердің құқықтарын бұзатын әрекеттерді жасамауға;

7) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де мiндеттемелердi орындауға мiндеттi.

2. Осы баптың 1-тармағының 2) – 4) тармақшаларында көрсетілген пациенттің міндеттері ата-аналарға немесе науқас баланы стационарда тікелей күтуді қамтамасыз ететін өзге де адамдарға қолданылады.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КОНСТИТУЦИЯСЫ – 29-бап.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚТЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖӘНЕ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ ТУРАЛЫ КОДЕКСІ

(21.04.2016 жылғы өзгерістер мен толықтырулармен);

88-бап. Азаматтардың құқықтары

89-бап. Балалардың құқықтары

91-бап. Пациенттердің құқықтары

Азаматтардың, дара кәсiпкерлердiң, заңды тұлғалардың мiндеттерi 90-бап.

92-бап. Пациенттердің міндеттері